Bij een datalek zijn persoonsgegevens, zoals je naam, e-mailadres, telefoonnummer of wachtwoord, in handen gekomen van mensen die ze niet mochten hebben. Je doet dan het volgende: lees de melding van de organisatie goed, wijzig de wachtwoorden die erbij horen, schakel tweestapsverificatie in en wees extra alert op nepberichten en nepbelletjes. Paniek is niet nodig, maar uitstel ook niet.
Hieronder lees je wat een datalek is, hoe je controleert of een melding echt is en welke stappen je nu zet. We kijken naar wachtwoorden, naar je telefoonnummer en naar de vraag wanneer je aangifte doet. Aan het eind staat een checklist die je kunt bewaren.
Wat is een datalek?
Een datalek betekent dat gegevens zijn verloren, gestolen of door onbevoegden in te zien zijn. Dat kan komen door een hack bij een bedrijf, een fout van een medewerker of een verloren apparaat. Het gaat niet altijd om jouw schuld. Je hoeft zelf niets verkeerd te hebben gedaan om slachtoffer te worden.
Organisaties moeten bij bepaalde datalekken de toezichthouder en soms ook de betrokkenen informeren. De toezichthouder in Nederland is de Autoriteit Persoonsgegevens. Hoe snel en hoe duidelijk je een bericht krijgt, verschilt per situatie.
Hoe weet je of een bericht over een datalek echt is?
Criminelen maken gebruik van de onrust rond datalekken en sturen zelf nepberichten. Een mail of sms die zegt dat je gegevens zijn gelekt, kan dus ook zelf een poging tot oplichting zijn. Controleer het zo:
- klik niet op de link in het bericht, maar ga zelf naar de officiële website of app van de organisatie;
- kijk of de melding ook op die site staat;
- let op haast, dreigtaal en spelfouten;
- geef nooit een wachtwoord, pincode of code door via mail of telefoon.
Hoe je vervalste berichten herkent, lees je in ons artikel over spamsms en nepberichten herkennen.
Datalek: wat doe je stap voor stap?
- Lees de melding goed. Welke gegevens zijn gelekt: alleen een e-mailadres, of ook wachtwoorden, adres of bankgegevens?
- Wijzig het wachtwoord van het getroffen account, en van elk ander account waar je hetzelfde wachtwoord gebruikt.
- Zet tweestapsverificatie aan waar dat kan.
- Controleer je rekening en je accounts op activiteiten die jij niet herkent.
- Bel je bank direct als er bankgegevens zijn gelekt of er vreemde afschrijvingen zijn.
- Wees alert op nepberichten die verwijzen naar het lek. Oplichters gebruiken vaak echte gegevens om geloofwaardig te lijken.
- Bewaar de melding en maak screenshots van verdachte berichten.
- Meld en doe aangifte als er schade is, zie verderop.
Hoe maak je je wachtwoorden en accounts veiliger?
Een datalek is vaak het moment om op te ruimen. Gebruik voor elk account een eigen, lang wachtwoord. Dat is lastig te onthouden, dus helpt een wachtwoordmanager. Lees in ons artikel over wachtwoordmanagers en passkeys op je telefoon hoe dat werkt. Passkeys vervangen het wachtwoord door een inlog met je vingerafdruk, gezicht of schermcode, en zijn lastiger te onderscheppen.
Een voorbeeld: Karim hoort dat een webwinkel is gehackt waar hij ooit bestelde. Zijn wachtwoord daar was hetzelfde als dat van zijn e-mail. Hij wijzigt beide, zet tweestapsverificatie aan en kijkt zijn e-mail na op verdachte inlogmeldingen. Dat kost hem naar schatting een kwartier en sluit de meest directe risico’s af.
Wat als je telefoonnummer is gelekt?
Een gelekt telefoonnummer betekent vaak meer spam, nepsms en nepbelletjes. Je kunt ze niet allemaal tegenhouden, maar je kunt wel voorzichtig zijn:
- neem geen telefoon aan van onbekende nummers die om gegevens vragen;
- geef nooit codes door die je per sms ontvangt;
- blokkeer verdachte nummers en meld ze, zoals beschreven op onze pagina over spambellen en fraude melden.
Houd er ook rekening mee dat criminelen met jouw gegevens proberen je nummer over te nemen. Wat dat inhoudt en hoe je je beschermt, staat in ons artikel over sim-swap fraude. Blijft de overlast groot, dan kun je overwegen om je mobiele nummer te wijzigen. Dat is ingrijpend, want je moet het aan iedereen en aan je accounts doorgeven.
Wanneer doe je aangifte of meld je het?
De overheid noemt een aantal loketten voor slachtoffers van online fraude en identiteitsfraude. In het kort:
heb je financiële schade door online fraude, doe dan aangifte bij de politie;
meld online fraude ook bij de Fraudehelpdesk;
is je identiteit misbruikt, doe aangifte en meld het bij het Centraal Meldpunt Identiteitsfraude;
vind je dat een organisatie slordig met je gegevens omgaat, probeer het dan eerst bij die organisatie en daarna bij de Autoriteit Persoonsgegevens.
Welk loket voor jou past, hangt af van de situatie. Zoek de actuele informatie op de website van de overheid.
Meer algemene bescherming
Op onze pagina veilig mobiel vind je meer over het beschermen van je telefoon, je nummer en je gegevens. Een paar gewoonten helpen op de lange termijn: houd je software bijgewerkt, hergebruik geen wachtwoorden en deel niet meer gegevens dan nodig.
Veelgestelde vragen
Moet ik direct mijn wachtwoord wijzigen na een datalek?
Ja, als er wachtwoorden of inloggegevens zijn gelekt. Wijzig ook wachtwoorden van andere accounts waar je hetzelfde gebruikte.
Kan ik schade claimen na een datalek?
Dat hangt af van de situatie en valt buiten deze uitleg. Vraag zo nodig juridisch advies of kijk op de website van de overheid.
Hoe weet ik of mijn gegevens zijn gelekt?
Meestal ontvang je een bericht van de organisatie. Geen bericht betekent niet altijd dat er niets gebeurd is, dus houd je accounts in de gaten.
Moet ik mijn bank bellen?
Ja, als bankgegevens zijn gelekt of je afschrijvingen ziet die je niet herkent. Bel dan direct via het nummer op je pas of in de app.
Helpt het om mijn e-mailadres te wijzigen?
Meestal niet nodig. Belangrijker is dat je wachtwoorden uniek zijn en dat je tweestapsverificatie gebruikt.
Samengevat
Bij een datalek lees je de melding goed, controleer je of die echt is, wijzig je de wachtwoorden en zet je tweestapsverificatie aan. Wees alert op nepberichten, bel je bank bij twijfel en doe aangifte als er schade is. Met unieke wachtwoorden en aandacht voor je telefoonnummer beperk je de gevolgen van een volgend datalek.
Let op: dit artikel is algemene uitleg en geen persoonlijk advies. Sommige links op deze site naar aanbieders zijn affiliate-links; lees hoe we werken.
