Ransomware op een telefoon is schadelijke software die je toestel of je bestanden vergrendelt en geld eist om ze weer vrij te geven. Wat je dan doet: niet betalen, het toestel van internet halen, de verdachte app verwijderen en zo nodig terugzetten vanaf een back-up. Een melding die dreigt met een boete of de politie kan ook een nepbericht zijn dat vooral schrik wil aanjagen.
In dit artikel lees je hoe ransomware op een telefoon werkt, hoe je het herkent en welke stappen je achter elkaar kunt zetten. Ook bekijken we waarom betalen geen oplossing is en hoe je voorkomt dat je veel kwijtraakt als het toch misgaat.
Wat is ransomware op een telefoon?
Het woord is een samentrekking van het Engelse ransom (losgeld) en software. Er zijn grofweg twee varianten:
- Schermvergrendeling: een scherm dat over alles heen ligt en meldt dat je toestel is geblokkeerd. Soms staat er een officieel ogend logo bij en een teller die dreigt.
- Bestandsversleuteling: foto’s, documenten en andere bestanden worden onleesbaar gemaakt, waarna er een eis volgt om ze weer te openen.
Op telefoons komt ransomware meestal minder vaak voor dan op computers. Wel zie je regelmatig nepmeldingen in de browser die zeggen dat je toestel is vergrendeld. Zo’n melding sluit je vaak gewoon door het tabblad of de browser af te sluiten.
Hoe komt ransomware op je telefoon terecht?
Bijna altijd gaat het mis doordat jij zelf iets installeert of aantikt. De bekende routes zijn:
- een link in een sms, appbericht of e-mail die naar een nepsite of een bestand leidt;
- een app die je buiten de officiële appwinkel installeert;
- een nep-update of een app die zich voordoet als bekende software;
- een app die tijdens de installatie veel te veel rechten vraagt, zoals beheerdersrechten.
Op een iPhone verloopt het installeren van apps meestal via de officiële winkel, wat de kans op schadelijke software kleiner maakt. Een Android-telefoon geeft je meer vrijheid om apps ook van elders te installeren. Dat is handig, maar vraagt ook meer aandacht van jou. Hoe je andere schadelijke software opspoort, lees je in ons artikel over een virus of malware op je telefoon herkennen en verwijderen.
Hoe herken je ransomware op je telefoon?
Let op deze signalen:
je ziet een scherm dat je niet kunt wegklikken en dat om geld vraagt;
er staat een dreigende tekst in, vaak met haast;
bestanden of foto’s laten zich ineens niet meer openen;
de melding noemt een instantie, bijvoorbeeld de politie, en vraagt om betaling.
Dat laatste is een duidelijk waarschuwingssignaal: echte instanties vragen doorgaans niet via je telefoonscherm om een betaling. Zie je alleen een bericht in je browser terwijl de rest van je telefoon gewoon werkt, dan is het waarschijnlijk een nepmelding op een website.
Ransomware telefoon: wat doe je stap voor stap?
Blijf rustig en loop de stappen langzaam door. Welke menuopties je precies ziet, verschilt per toestel en versie.
- Betaal niet en reageer niet op de eis.
- Haal het toestel van internet. Zet de vliegtuigstand aan of schakel wifi en mobiele data uit, zodat er geen verbinding meer is.
- Maak een foto van het scherm met een ander toestel. Dat is handig als je later aangifte wilt doen.
- Start opnieuw op in de veilige modus. Op veel Android-toestellen houd je daarvoor de aan/uit-knop ingedrukt en vervolgens de optie om uit te schakelen. Kijk voor de exacte stappen in de handleiding van je fabrikant.
- Verwijder de verdachte app via de instellingen. Is de app beheerder van het toestel, trek die rechten dan eerst in.
- Lukt dat niet? Zet het toestel terug naar de fabrieksinstellingen en herstel daarna je gegevens vanaf een back-up.
- Wijzig wachtwoorden van belangrijke accounts, maar doe dat vanaf een ander, schoon toestel.
- Doe aangifte bij de politie als er schade is ontstaan.
Moet je betalen als je telefoon is vergrendeld?
Nee, dat is niet verstandig. Er is geen enkele garantie dat je na betaling je bestanden of je toestel terugkrijgt. Bovendien betaal je dan de mensen die het probeerden, en dat maakt een volgende poging aantrekkelijker.
Een voorbeeld: Sanne krijgt na het openen van een link een scherm met de tekst dat haar telefoon is geblokkeerd, met de eis om een code te kopen. Ze zet de vliegtuigstand aan, start opnieuw op in de veilige modus, verwijdert de app die ze kort daarvoor installeerde en haalt een back-up van twee dagen oud terug. Ze is twee dagen aan foto’s kwijt, maar heeft niets betaald.
Hoe beperk je de schade vooraf?
Je kunt niet alles voorkomen, maar met een paar gewoonten blijft een incident klein:
- Maak regelmatig een back-up. Hoe dat werkt, lees je in ons artikel over een back-up maken met iCloud, Google of lokaal.
- Houd je toestel en je apps bijgewerkt. Updates dichten bekende lekken.
- Installeer alleen apps uit de officiële winkel en kijk welke rechten een app vraagt.
- Tik niet op links in berichten van onbekenden of van een afzender die haast maakt.
- Gebruik een schermvergrendeling.
Meer algemene informatie over beveiliging staat op onze pagina veilig mobiel. Een rekenvoorbeeld: maak je elke nacht automatisch een back-up, dan verlies je in het slechtste geval ongeveer een dag aan nieuwe foto’s en berichten. Doe je dat één keer per jaar, dan kan dat een heel jaar zijn.
Veelgestelde vragen
Kan een iPhone ransomware krijgen?
Het komt zelden voor, onder meer omdat apps meestal via de officiële winkel lopen. Nepmeldingen in de browser komen op elk toestel voor, maar zijn meestal te sluiten.
Helpt een fabrieksreset tegen ransomware?
Vaak wel, omdat het toestel dan weer schoon begint. Je verliest dan alles wat niet in een back-up staat, dus hoe recenter je back-up, hoe minder je kwijtraakt.
Kan ik mijn bestanden terugkrijgen zonder te betalen?
Heb je een back-up, dan wel. Zonder back-up is het lastiger. Vraag dan hulp van een professional en betaal niet op eigen houtje.
Is een nepmelding in mijn browser ransomware?
Meestal niet. Het is vaak een website die een alarmerend bericht toont. Sluit het tabblad of de browser en wis daarna de browsergegevens.
Moet ik aangifte doen?
Heb je geld verloren of is er schade ontstaan, dan is aangifte bij de politie verstandig. Bewaar een foto van het scherm als bewijs.
Samengevat
Bij ransomware op je telefoon betaal je niet, haal je het toestel van internet, verwijder je de verdachte app en herstel je zo nodig vanaf een back-up. Een goede back-up, bijgewerkte software en voorzichtigheid met links maken het verschil. Twijfel je over de veiligheid van je toestel, laat het dan nakijken voordat je gevoelige gegevens invoert.
Let op: dit artikel is algemene uitleg en geen persoonlijk advies. Sommige links op deze site naar aanbieders zijn affiliate-links; lees hoe we werken.
